Haweenkii Saldanadda Adal: Geesiyadii Qarsoon ee Saylac.Marka aynu maanta ka sheekaynayno taariikhda Saldanadda adal, badanaa waxaynu xoogga saarnaa ragga seefaha sita iyo fardaha dushooda ka dagaalamaya. Laakiin, ma ogtahay in gudaha darbiyada cad-cad ee Saylac iyo teendhooyinka ciidanka dhexdiisa, ay jireen haween maskaxdoodu ka afaysnayd seefta, go’aanadooduna ay ruxayeen boqortooyooyin?Saldanaddii Adal: Markii ay Saylac ahayd Iftiinka Geeska
Haweenka reer adal ma ahayn kuwo guriga iska fadhiya oo kaliya; waxay ahaayeen ganacsato, maamulayaal, iyo istaraatiijiyahan dagaal. Waxaa hormuud u ahayd qoftii taariikhdu marnaba illoobi karin: Bati del-Wambara, gabadhii uu dhalay Mahfuz (Hoggaamiyihii Saylac) iyo xaaskii geesigii Imaam Axmed Guray.
1. Bati del-Wambara: In ka badan Xaaska Imaamka
Bati del-Wambara ma ahayn kaliya “xaas”. Waxay ahayd saaxiibka ugu dhow ee Imaamka xagga talada iyo go’aanada masiiriga ah. Waxay ku dhalatay kuna kortay qasriga Saylac, halkaas oo ay ku baratay diblomaasiyadda iyo hiddaha maamulka.
Markii Imaam Axmed Guray uu bilaabay halgankiisii midaynta, Bati waxay ahayd qofka u xilsaarnaa dhiirigelinta beelaha iyo isku dubaridka saadka (supplies). Waxay ahayd haweenay leh dhiiranaan weyn, oo aan ka baqan dhibaatada safarka iyo khatarta dagaalka. Taariikhyahannadu waxay sheegaan in Bati del-Wambara ay had iyo jeer raaci jirtay saygeeda xilliga dagaallada, iyadoo hoggaamin jirtay cutubyo gaar ah oo ka shaqeeya daryeelka ciidanka iyo saadka.
2. Haweenka iyo Ganacsiga Saylac
Magaalada Saylac, xilligii dahabiga ahaa, haweenku waxay door weyn ku lahaayeen dhaqaalaha. Maadaama raggii badidoodu ay ku maqnaayeen badda (ganacsi fog) ama goobaha dagaalka (difaaca dalka), haweenka reer Saylac ayaa gacanta ku hayay suuqyada magaalada.
- Dhaqaalaha Guriga iyo Suuqyada: Haweenku waxay ahaayeen kuwa maamula sarrifka lacagaha iyo iibka alaabta qaaliga ah ee dibadda ka timaada.
- Farshaxanka iyo Warshadaha Yaryar: Tolmada dharka xariirta ah, farsamaynta nuuradda, iyo samaynta udgoonka qaaliga ah (Cidarka iyo Bukhoorka) oo looga dhoofin jiray Saylac ilaa Carabaha, waxay ahaayeen shaqooyin ay haweenku hormuud ka yihiin. Tani waxay Saylac ka dhigtay magaalo ay haweenku leeyihiin awood dhaqaale oo madax-bannaan.
3. Maskaxdii Diblomaasiyadeed: Halgankii Bati ee Geeridii Imaamka Ka Dib
Imtixaanka dhabta ah ee Bati del-Wambara wuxuu yimid ka dib markii uu geeriyooday Imaam Axmed Guray sannadkii 1543. Xilligaas, Saldanadda Cadal waxay qarka u saarneyd inay dunto. Ciidankii waa niyad-jabeen, cadaawayaashiina waxay bilaabeen inay soo roogaal celiyaan.
Halkan ayay Bati ka muujisay in haweenka Soomaaliyeed ay yihiin badbaadiyayaasha qaranka:
- Midaynta Ciidanka: Bati may fariisan oo ma ooyin; waxay bilowday inay isugu yeerto saraakiishii ka hartay ciidankii Malassay. Waxay ku qancisay inay halganka sii wadaan.
- Xulafada Cusub: Waxay ahayd Bati del-Wambara qoftii soo dhistay Nuur bin Muujaahid (Imaam Nuur), oo ahaa ninkii beddelay Axmed Guray. Waxay shardisay inuu isagu a aar-gooyo Imaamka oo uu dib u soo celiyo sharaftii Cadal ka hor intaanay guursan.
- Aragtida fog: Waxay fahamsanayd in guushu aysan ku imaan seef kaliya, balse ay u baahan tahay sabir iyo dib u habayn.
4. Waxbarashada iyo Barbaarinta Haweenka Saylac
Saldanadda Cadal dhexdeeda, gabdhaha reer Saylac waxay heli jireen waxbarasho diini ah iyo mid maaddi ah. Waxaa jirtay barwaaqo dhanka aqoonta ah. Haweenku waxay ahaayeen macalimiin dhex jooga guryaha iyo madaariska yaryar.
Waxaa la sheegaa in xarragada iyo asluubta haweenka reer Saylac ay tusaale u ahayd dhammaan gobolka. Labiskooda oo ka koobnaa xariir iyo dahab lagu farsameeyay magaalada dhexdeeda ayaa muujinayay heerka ilbaxnimo ee Saldanadda Cadal. Tani waxay dhashay jiilal dumar ah oo isku kalsoon, oo yaqaanna taariikhdooda, diintooda, iyo xuquuqdooda.
5. Casharka aynu ka baranayno: “Gacal iyo Gargaar”
Taariikhda Bati del-Wambara iyo haweenkii Saldanadda Cadal waxay inoo caddeynaysaa in guushii Saylac aysan ku imaan kaliya garabka ninka, balse ay ahayd iskaashi dhab ah oo u dhexeeya ragga iyo dumarka.
Markaan maanta ka hadlayno “Humanizing” taariikhda, waa inaan garannaa in hooyooyinka reer Saylac ay ahaayeen kuwo carruurta ku koriya geesinnimada iyo jaceylka dalka. Iyaga ayaa ahaa kuwa suga askartu markay soo laabtaan, dabiiba kuwa dhaawaca ah, isla markaana maamula dalka marka raggii maqan yihiin.
Gunaanad: Dib u Raadinta Ruuxda Bati
Maanta, markaad dhex istaagto burburka Saylac, xusuusnow in dhagaxyadaas cad-cad ay mar dhex socdeen haween boqorado ah, aqoonyahano ah, iyo geesiyaal ah. Bati del-Wambara ma aha kaliya magac taariikhi ah; waa ruuxda joogta ah ee haweenka Soomaaliyeed—kuwa u dhabar-adayga dhibka, dhisana qaranka marka wax kasta ay dumaan.
Haddii aan doonayno inaan dib u dhisno Saylac, waa inaan dib u soo celinnaa doorkii haweenka ee xagga aqoonta, ganacsiga, iyo go’aan-gaarista. Taariikhda Cadal waxay inoo sheegaysaa in qaranku ku istaago laba lugood: geesinnimada raga iyo garaadka haweenka.
