PartTwo:dadka. Ingiriisku ma uusan doonayn inuu kharash badan ku bixiyo dhisidda kaabayaasha dhaqaalaha, balse ujeeddadiisu waxay ahayd inuu ilaaliyo nabadda iyo inuu helo sahayda hilibka ee Cadan. Tani waxay keentay in gobollada waqooyi laga dayaco dhinaca waxbarashada, caafimaadka, iyo waddooyinka marka loo eego koonfurta.Taariikhda iyo Saamaynta Gumaysigii Shisheeye ee Dhulka Soomaalida ee Geeska Afrika
Italian Somaliland: Maamulka Tooska ah iyo Beeraha
Talyaanigu wuxuu koonfurta ka hirgeliyay maamul toos ah (Direct Rule), gaar ahaan markii uu talada la wareegay xisbigii Faashiistiga. Talyaanigu wuxuu maalgeliyay mashaariic waaweyn oo dhinaca beeraha ah, isagoo dhisay kanaallo iyo biyo-xireenno lagu waraabiyo beeraha mooska ee webiyada Shabeelle iyo Jubba. Tani waxay keentay in kumanaan muhaajiriin Talyaani ah ay degaan koonfurta, iyagoo dhisay magaalooyin casri ah sida Muqdisho.
Waxbarashada iyo Sharciga ee Labada Gobol
Waxbarashada xilligii gumeysiga waxay ahayd mid aad u xaddidan. Talyaanigu wuxuu doonayay in Soomaalidu ay noqdaan shaqaale hoose ama beeralay, sidaas darteed ma jirin waxbarasho sare oo loo oggolaa dadka deegaanka. Ingiriisku wuxuu xoogaa fursad ah u siiyay dhalinyarada si ay u noqdaan shaqaale maamul ama boolis, isagoo dhisay iskuullo dhowr ah oo ku yaalla Hargeisa iyo meelo kale.
| Arrimaha | Somaliland (Ingiriis) | Somalia (Talyaani) |
|---|---|---|
| Luuqadda | Ingiriisi iyo Carabi | Talyaani iyo Carabi |
| Sharciga | Common Law & Xeer | Civil Law & Xeer |
| Dhaqaalaha | Xoolo-dhaqasho (Nomadic) | Beeraha (Commercial Farming) |
| Maamulka | Odayaal Dhaqameed (Indirect) | Maamul Dawladeed (Direct) |
Dagaalkii Labaad ee Adduunka iyo Maamulkii BMA (1941–1950)
Dagaalkii Labaad ee Adduunka wuxuu dhalay isbeddel lama filaan ah. Sannadkii 1940, Talyaanigu wuxuu qabsaday British Somaliland, isagoo markii ugu horreysay muddo dheer ka dib isku keenay dhammaan dhulka Soomaalida hal maamul hoostiis. Laakiin sannadkii 1941, Ingiriisku wuxuu dib u qabsaday gobolka, isagoo gacan ku haynta koonfurta hayay ilaa 1950 isagoo adeegsanaya maamulka milatariga ee BMA (British Military Administration).
Muddadan BMA-du waxay ahayd xilligii ay dhalatay wadaninimada casriga ah ee Soomaalida. Ingiriisku wuxuu u oggolaaday dhalinyarada inay samaystaan ururro siyaasadeed, taasoo keentay aasaaskii SYC (Somali Youth Club) oo markii dambena noqday SYL.
Somali Youth League (SYL) iyo Halgankii Midnimada
Ururka SYL, oo la aasaasay 15-kii May 1943, wuxuu ahaa xoogga ugu weyn ee horseeday madax-bannaanida Soomaaliya. Aasaasayaashii ururka waxay ahaayeen 13 dhalinyaro ah oo ka yimid beelo kala duwan, kuwaas oo ka soo horjeestay qabyaaladda iyo kala qaybinta gumeysiga.
13-kii Aasaase ee SYL
- Cabdulqaadir Sheekh Sakhaawudiin (Guddoomiye)
- Yaasiin Xaaji Cismaan Sharmaarke (Xoghaye)
- Dahir Xaaji Cismaan (Dhegaweyne)
- Maxamed Xirsi Nuur (Seyedin)
- Xaaji Maxamed Xuseen Xamuud
- Cusmaan Geedi Raage
- Dhere Xaaji Dhere
- Cali Xasan Maslax
- Maxamed Cali Nuur
- Maxamed Faarax Hilowle
- Xaaji Maxamed Cabdullaahi (Hayesi)
- Huudow Maalin Cabdulle
- Maxamed Cabdullaahi Faarax
SYL waxay u halgantay fikradda “Greater Somalia” (Soomaaliweyn), taas oo ahayd in la mideeyo shantii qaybood ee Soomaalidu u qaybsanayd. Taageerada ururku waxay ku baahday dhammaan dhulka Soomaalida, laga bilaabo Jabuuti ilaa NFD, iyadoo ururku uu noqday astaan midnimo.
Wadadii Xornimada: 1960 iyo Caqabadaha Midowga
Sannadkii 1950, Qaramada Midoobay waxay Talyaaniga dib ugu soo celisay koonfurta isagoo wakiil ka ah (Trusteeship) muddo 10 sano ah si uu dalka ugu diyaariyo xornimada. Dhinaca kale, British Somaliland waxay sii joogtay maxmiyad ilaa 1960.
26 Juun iyo 1 Luulyo 1960 - Somaliland: Waxay xornimada ka qaadatay Ingiriiska 26-kii Juun 1960, waxayna ahayd dawlad madaxbannaan muddo 5 casho ah.
- Somalia: Waxay xornimada ka qaadatay Talyaaniga 1-dii Luulyo 1960.
Labada dhinac waxay go’aansadeen inay ku midoobaan Jamhuuriyadda Soomaaliya isla 1-dii Luulyo, iyagoo ku haminayay inay markii dambe soo biiri doonaan qaybihii kale ee ka maqnaa. Laakiin midowgu ma ahayn mid fudud; waxaa soo baxay khilaafyo dhinaca maamulka ah, maadaama labada goboay lahaayeen nidaamyo kala duwan oo ay ka dhaxleen gumeystayaasha. Somaliland waxay dareentay in maamulka iyo awoodda lagu koobay koonfurta, taas oo dhalisay afgambigii dhicisoobay ee 1961 ee ay sameeyeen saraakiishii waqooyiga. - Dhulalkii Maqnaa: NFD, Ogaadeeniya, iyo Jabuuti
- In kasta oo labadii gobol ee waqooyi iyo koonfur ay midoobeen, halgankii Soomaaliweyn wuxuu caqabad kala kulmay dhulalkii kale.
- NFD iyo Aftidii 1962
- Degmada Woqooyi Bari ee Kenya (NFD) waxay ahayd qayb ka mid ah Kenya-dii Ingiriisku xukumayay. Sannadkii 1962, Ingiriisku wuxuu diray guddi (Commission) si ay u soo ogaadaan rabitaanka dadka deegaanka. Guddigu wuxuu ogaaday in boqolkiiba 88% dadku ay rabeen inay ku biiraan Jamhuuriyadda Soomaaliya. Si kasta ha ahaatee, Ingiriisku wuxuu diiday rabitaankii dadka, isagoo dhulkaas u daayay Kenya markii ay xornimada qaadatay 1963. Tani waxay keentay “Shifta War”, oo ah dagaal jabhadayn ah oo socday ilaa 1967.
