Masjidka Labada Qiblo: Halkii uu Nuurka Islaamku Naga Soo GalayMa ogtahay in markaad dhex istaagto burburka gidaarada magaalada qadiimiga ah ee Saylac, aad dhab ahaantii taagan tahay mid ka mid ah dhibcihii ugu muhiimsanaa ee beddelay taariikhda aadanaha?ma
Masjidka Labada Qiblo (Masjid al-Qiblatayn).
Kani ma aha masaajid caadi ah oo kaliya u baahan in la sawiro, waa markhaatiga koowaad ee muujinaya in Soomaalidu ay qayb ka ahayd nuxurka Islaamka tan iyo maalmihii ugu horreeyay ee diinta.
Maxay Tahay Micnaha “Labada Qiblo”?
Si aan u fahamno muhiimadda dhismahan, waa inaan dib u raacnaa taariikhda Islaamka ilaa bilowgii. Rasuulkeena suuban (NNKH) iyo asxaabtiisu, markii hore waxay u tukan jireen dhinaca Baytul Maqdis (Yeruusaalem). Markii dambe, waxaa timid amarkii Alle ee ahaa in qiblada loo beddelo dhinaca Kacbada (Maka).
Masjidka Saylac waxa uu leeyahay laba mahrab (meesha imaamku istaago): mid ku jeeda waqooyiga (Yeruusaalem) iyo mid ku jeeda koonfurta (Maka). Tani waxay inoo sheegaysaa hal shay oo aad u weyn: In Islaamku uu Saylac soo gaaray iyadoo wali qibladu ay tahay dhinaca Yeruusaalem! Taas macnaheedu waa in ka hor intaanay diintu ku faafin dhulka Carbeed intiisa badan, ay mar jirtay jaaliyad Muslim ah oo deggen xeebaha Soomaaliya.
Socdaalkii Saxaabada iyo Albaabka Saylac
Dadka taariikhda yaqaanna waxay had iyo jeer ka hadlaan Hijradii kowaad ee asxaabtu ku aadeen dhulka Xabashida (Abyssinia). Laakiin su’aasha isweydiinta mudan waa: Halkee ayay ka degeen? Saylac waxay ahayd dekadda ugu weyn ee xilligaas ku xiriirisa dunida Carbeed iyo qaaradda Afrika. Waxaa la aaminsan yahay in qaar ka mid ah asxaabtii asaasiga ahayd ee ka soo carartay dhibaatadii reer Quraysh ay ka soo degeen halkan. Markii ay yimaadeen, ma aysan helin dad qariib ah, ee waxay heleen dad diyaar u ah inay maqlaan farriinta xaqa ah. Masjidka Labada Qiblo waa dhismihii ay gacmahooda ku dhiseen si ay Alle ugu caabudaan.
Injineernimada iyo Naqshadda “Dhagax-Badeedka”
Markaad eegto burburka hadda haray, waxaa laga yaabaa inaad is tiraahdo “kani waa derbi dunsan,” laakiin haddii aad si fiican u fiiriso, waxaad arkaysaa farshaxanimo cajiib ah.
- Dhagax-Badeedka (Coral Stone): Masaajidka waxaa laga dhisay dhagaxa badda laga soo saaro oo loo yaqaan ‘Coral’. Dhagaxani wuxuu leeyahay dab ecad gaar ah; wuu qabow yahay xilliga kuleylaha, wuxuuna u adkaystaa cusbada badda.
- Munaaradda iyo Layrka: Dadkii hore ee Saylac waxay ahaayeen badmaaxiin. Masaajidka ma uusan ahayn oo kaliya goob cibaado, wuxuu kaloo ahaa calaamad (landmark) ay maraakiibta badda maraysa ku garan jireen inay soo gaareen magaaladii ilbaxnimada.
- Qolofka Badda iyo Nuuradda: Gidaarada waxaa lagu xiri jiray nuurad laga sameeyay qolofka badda oo la gubay, taas oo darbiyada ka dhigi jirtay kuwo cad oo dhalaalaya marka ay qorraxdu ku dhacdo.
Ruuxda goobta: In ka badan Dhagax iyo Carro
Walaal, haddii aad maalin uun fursad u hesho inaad dhex istaagto burburka Masjidka Labada Qiblo, isku day inaad indhaha isku qabato. Waxaad maqli kartaa (maskaxdaada) dhawaaqa mowjadaha badda oo ku dhacaya xeebta iyo neecawda ka imaanaysa dhinaca badda case.
“Halkan, boqolaal sano ka hor, waxaa taagnaa dad aaminsan aragti ka weyn noloshooda. Waxay dhiseen gidaaradan iyagoo raba inay calaamad uga tagaan jiilasha mustaqbalka—oo anaga aan ka mid nahay.”
Dareenka meeshan ka jira ma aha mid laga heli karo buugaagta. Waa dareen xushmad iyo qabow leh. Waxaad ogaanaysaa in dhulkaaga uu yahay mid barakaysan, iyo in awoowayaashaa ay ahaayeen hormuudka ilbaxnimada caalamiga ah.
Maxaynu u dayacnay Dhaxalkeena? (Xaqiiqo dhab ah)
Halkan waa meesha aan u baahanahay inaan iska yara qabano. Waa wax laga xumaado in Masjidka Labada Qiblo uu maanta yahay burbur dayacan. Marka la barbar dhigo goobaha taariikhiga ah ee dalalka kale, Masjidkani wuxuu mudan yahay inuu noqdo goob ay dunida oo dhami u soo dalxiis tagaan.
- Cimilada iyo Badda: Cusbada badda iyo dabaysha ayaa tartiib tariib u cunaya dhagaxyadii haray.
- Aqoon-yari: Qaar badan oo naga mid ah ma oga in meeshani ay tahay mid ka mid ah saddexda meelood ee adduunka ugu muhiimsan bilowgii Islaamka.
- Mas’uuliyadda: Ilaalinta goobtan ma aha shaqo u taal dawladda oo kaliya; waa shaqo u taal qof kasta oo Soomaali ah oo doonaya in carruurtiisu ay bartaan taariikhdooda dhabta ah.
Mustaqbalka: Sideen dib ugu soo celinnaa Sharaftii Masjidka?
Dalxiisku ma aha kaliya sawir-qaadis; waa dib-u-dhalasho aqoonsi. Qorshaha dib u soo noolaynta Masjidka Labada Qiblo waa inuu ku bilowdaa:
- Dhowris (Preservation): In gidaarada haray la xoojiyo iyadoo la isticmaalayo khubaro ku takhasustay dhowrista raadka qadiimiga ah (Archaeology).
- Xarun Cilmi-baaris: In meesha agteeda laga dhiso maktabad iyo xarun dadka looga sheekaynayo taariikhda Saylac iyo doorkii asxaabta.
- Suuq-geyn Caalami ah: In dunida Muslimka ah loo sheego in halkan ay tahay “Albaabka Islaamka ee Afrika.”
Gunaanad: Farriin ku socota adiga
Masjidka Labada Qiblo ee Saylac ma aha oo kaliya taariikh hore oo dhimatay. Waa muraayadda na tusaysa inaynu nahay dad meel fog ka yimid, oo leh asal adag iyo ilbaxnimo weyn. Markaad maqasho “Saylac,” ha ka fekerin kaliya magaalo xuduudda ku taal, ee ka feker “Qalbiyadii ugu horreeyay ee Islaamay ee Afrika.”
Taariikhdu waa silsilad isku xiran, haddii ay Saylac dunto, silsiladdaas qayb ka mid ah ayaa naga luntay. Aan wada jir u badbaadino dhaxalkan, si aan carruurteena ugu sheegno sheekada halkii ay ka bilaabantay “Nuura iyo Geesinnimada.”Saylac: Halkii ay Ilbaxnimadu ka Bilaabantay
