Gabayga “Dardaaran” – Dhaxalka Suugaaneed ee Sayid Maxamed Cabdulle Xasan
Gabayga “Dardaaran” waa mid ka mid ah gabayadii ugu miisaanka cuslaa uguna saamaynta badnaa ee ka soo baxay suugaanta Soomaaliyeed. Waxaa tiriyey halyeygii Soomaaliyeed Sayid Maxamed Cabdulle Xasan, wuxuuna gabaygani noqday fariin taariikhi ah oo xambaarsan wacyigelin, dardaaran iyo halgan diimeed iyo mid waddaniyadeed.
Yaa Tiriyey Gabayga “Dardaaran”?
Gabaygan waxaa tiriyey Sayid Maxamed Cabdulle Xasan, oo ahaa hoggaamiyihii Dhaqdhaqaaqa Daraawiishta. Sayidku wuxuu ahaa halyey diineed, abwaan aftahan ah, iyo hoggaamiye u istaagay difaaca diinta Islaamka iyo xorriyadda ummadda Soomaaliyeed xilli uu dalku ku jiray gumaysi shisheeye.
Wakhtigii La Tiriyey Gabayga
Gabayga “Dardaaran” waxaa la rumaysan yahay in la tiriyey intii u dhaxaysay 1910 ilaa 1920, xilli uu Sayidku ku jiray dagaal adag oo uu kula jiray gumaystihii Ingiriiska iyo xulafadoodii. Wakhtigaas, Daraawiishtu waxay wadeen halgan hubaysan iyo mid maskaxeedba.
Sababtii Loo Tiriyey Gabayga
Sababta ugu weyn ee gabaygan loo tiriyey waxay ahayd:
In ummadda Soomaaliyeed loogu dardaaro inay midnimo yeeshaan
In laga digo khiyaanada gumaysiga
In la xoojiyo diinta Islaamka
In bulshada lagu boorriyo samir, adkaysi iyo halgan
Sayidku wuxuu arkayay in qaar ka mid ah Soomaalidu ay la safteen gumaysiga ama ay ka gaabiyeen difaaca diinta iyo dalka, sidaas darteed gabaygani wuxuu noqday digniin iyo dardaaran toos ah.
Macnaha iyo Ujeeddada Gabayga
Gabayga “Dardaaran” ma aha gabay kaliya ee waa farriin fac ka fac u gudubtay. Sayidku wuxuu gabayga ku muujiyay:
In gumaysigu yahay cadow diinta iyo dhaqanka burburinaya
In qofka Soomaaliyeed laga rabo inuu istaago oo uu mas’uuliyad qaato
In hoggaanka iyo halganku u baahan yahay iimaan iyo go’aan adag
Ereyada gabaygu waa kuwo xoog leh, xanuun iyo rajo isku jira, wuxuuna si toos ah qalbiga ugu dhacayaa qof kasta oo fahmaya taariikhda Soomaalida.
Muhiimadda Gabayga “Dardaaran” Maanta
Inkasta oo gabaygu la tiriyey in ka badan 100 sano ka hor, haddana fariintiisu wali way nool tahay. Maanta, Soomaalidu waxay weli u baahan tahay:
Midnimo
Wacyi
Isku tiirsanaan
Ilaalinta diinta, dhaqanka iyo qaranimada
Gabayga “Dardaaran” wuxuu xusuusinayaa in xorriyaddu aysan imaan si sahlan, balse ay u baahan tahay halgan iyo naf-hurnimo.
Gabagabo
Gabayga “Dardaaran” waa dhaxal suugaaneed oo aan marnaba duugoobin. Waa gabay ka tarjumaya taariikh, diinta Islaamka, waddaniyad iyo wacyi bulsho. Sayid Maxamed Cabdulle Xasan wuxuu gabaygan kaga tagay farriin cad oo ku wajahan jiil kasta oo Soomaaliy
Allow yaa mahad leh,
Mahad Eebbe weeyaan,
Midna kaama maarmo,
Midna kuguma maarmo.
Raggii diinta moogaa,
Ee gaalada raacay,
Ee marada u duubtay,
Maandeeqay u noqday,
Madaxweynayaashoodii,
Iyo miinooyinkoodii,
Iyo maalkay bixiyeen,
Iyo macallimiintoodii,
Maantay halaag galeen,
Mugdiyo hoog bay galeen,
Waa maal aan laga rayn,
Mid kastoo maqliya wuu yaabaa.
Muslinka ha is-dhiibin,
Ha u madax-lalaabin,
Ninka maan la’aanta ah,
Ha u muuqan geesi,
Marmarsiiyo been ah,
Ha u maqal wanaag.
Midnimadu waa maan,
Kala-taggu waa hoog,
Midigtiinna isku dara,
Cadowgiinna ka tashada,
Diintiinna mooyaane,
Wax kale ha ku doorsanina.
Haddaad dhimasho la kulantaan,
Dhulkiinna u dhimanaya,
Dariiqaa jannada,
La idiin mari doonaa,
Dulmigaad diiddeen,
Dambigiinna dhaaf baa ah.
Dardaaran kan weeyaan,
Ruuxii damiir leh,
Haddii uu maqlaayo,
Ha moogaanin macnaha,
Ha moogaanin maanka,
Ha moogaanin diinta.Mar haddaan dardaarmay,
Oo aan digayba,
Damiirkiinna eega,
Diintiinna ilaasha,
Dalkiinna ha dayicina,
Doqonnimo ha raacina,
Ninka daarta shisheeye,
Ha u daba orodina,
Dahab iyo maal been ah,
Hadduu idin dayaco,
Dulli laguma maamuuso,
Darajo laguma helo,
Raggu waa isku duubni,
Waa is-difaacid,
Waa midnimo joogta,
Iyo diinta oo la raaco,
Haddii la idin dilo,
Dhulkiinna u dhimanaya,
Dhib ma aha geerida,
Waa sharaf la doortay,
Dadka xaqa u istaaga,
Eebbe wuu la jiraa,
Dagaal iyo dhib kasta,
Dabadeed wuu ka dulqaadaa
Dardaaran baan idiin reebay,
Qalbi damiir leh ha qaato,
Ruuxii diida waanadan,
Dhib buu danbe la kulmaa,
Anigu waan dutay,
Waan dagaallamay,
Diin iyo dal baan u istaagay,
Dardaaran baan idiin reebay.
