Dhaqanka Soomaaliyeed iyo Taariikhda Gumaysiga
Dhaqanka Soomaaliyeed waa mid hodan ah oo soo jireen ah, kaasoo ka kooban hiddo, af, suugaan, iyo caadooyin bulsho oo qoto dheer. Taariikhda gumaysiga ee Soomaaliya, gaar ahaan xilligii Talyaaniga, Ingiriiska, iyo Faransiiska, waxay saameyn xooggan ku yeelatay bulshada iyo dhaqanka. Inkastoo gumaysigu isku dayay inuu burburiyo dhaqanka, Soomaalidu waxay awoodeen inay ilaashadaan afkooda, suugaantooda, iyo caadooyinkooda, taasoo ka dhigaysa dhaqanka mid nool ilaa maanta.
- Hidaha iyo Dhaqanka Soomaaliyeed
Dhaqanka Soomaaliyeed waxaa ka mid ah:
Afka Soomaaliga: Luqad hodan ku ah gabayo, maahmaahyo, iyo sheekooyin. Afka ayaa ah tiirka ugu weyn ee dhaqanka, waxaana loo adeegsadaa in lagu gudbiyo aqoonta iyo taariikhda jiilba jiil.
Suugaanta: Gabayo, heeso dhaqameed, iyo sheekooyin ayaa ka tarjumaya xaaladaha bulshada, taariikhda, iyo halgankii xoriyadda.
Xoolo-dhaqatada iyo reer guuraaga: Nolosha xoolo-dhaqatada iyo dhaqanka reer guuraaga ayaa qeyb weyn ka ah dhaqanka, iyagoo xambaarsan xirfado bulsho iyo aqoon hiddeed.
Diinta iyo Caadooyinka: Islaamka ayaa si qoto dheer ugu dhex milmay dhaqanka, iyadoo dhaqamada iyo caadooyinka la waafajiyey axkaamta diinta.
Hidaha iyo dhaqanka ayaa ka caawiyay Soomaalida in ay sii xafidaan aqoontooda iyo suugaantooda, xitaa xilliyada gumaysiga.
- Saameynta Gumaysiga ee Dhaqanka
Gumaysiga Soomaaliya wuxuu socday qarnigii 19aad ilaa bartamihii qarnigii 20aad, waxaana saameyntiisa lagu arkay:
Waxbarashada iyo Luqadda: Gumaysigu wuxuu ku soo rogay luqado qalaad sida Ingiriis iyo Talyaani, taasoo saameysay qoraalka iyo tacliinta dhaqanka.
Dhaqanka Bulshada: Qaybo ka mid ah dhaqanka xoolo-dhaqatada iyo hidaha ayaa hoos u dhacay, gaar ahaan magaalooyinka gumaystayaasha.
Suugaanta iyo Fanka: Inkastoo qaar ka mid ah dhaqanka la xakameeyay, Soomaalidu waxay sii wadeen gabayada iyo heesaha si ay u xafidaan hiddahooda iyo taariikhdooda.
Gumaysigu wuxuu isku dayay inuu xakameeyo dhaqanka iyo caadooyinka, balse Soomaalidu waxay isticmaaleen suugaanta, gabayada, iyo heesaha si ay dhaqanka u ilaashadaan.
- Fanka iyo Suugaanta Dhaqameed
Fanka iyo suugaanta dhaqameed ayaa noqday aalad muhiim ah oo lagu xafiday dhaqanka.
Heesaha iyo gabayada ayaa ka hadlay halgankii gumaysiga, dhibaatada bulshada, iyo hiddaha Soomaaliyeed.
Suugaanta ayaa ka tarjumaysa xiriirka qoyska, nolosha reer guuraaga, iyo xoolo-dhaqatada.
Gabayada ayaa loo adeegsaday sidii qalab lagu gudbiyo aqoon, hiddaha, iyo taariikhda jiilba jiil.
Fanka dhaqameed wuxuu noqday dariiq ay Soomaalidu ku ilaashadaan aqoontooda, hidaha, iyo suugaanta, xitaa markay jireen culeysyo gumaysi.
- Xoogga Soomaalida ee Ilaalinta Dhaqanka
Inta lagu guda jiray gumaysiga, Soomaalidu waxay awoodeen inay:
Ilaashadaan afkooda iyo qoraalka dhaqanka.
Sii wadaan caadooyinka aroosyada, xafladaha dhaqameed, iyo ciyaaraha hidaha iyo dhaqanka.
Ilaashadaan xiriirka bulsho iyo qoyska.
Gudbiyaan hiddahooda iyo suugaantooda jiilasha cusub.
Waxbarashada dhaqanka, maahmaahyada, iyo sheekooyinka ayaa ka caawiyay in dhaqanka Soomaaliyeed uusan lumin xitaa markay jireen culeysyo gumaysi oo adag.
- Dhaqanka Xoolo-dhaqatada iyo Reer Guuraaga
Dhaqanka xoolo-dhaqatada iyo reer guuraaga ayaa ku dhisan is-dhexgal bulsho, wada shaqayn, iyo caqli dhaqan oo dhaxalgal ah.
Xoolaha ayaa ahaa laf-dhabarta nolosha, waxaana la ilaaliyaa dhaqamo iyo caadooyin ku saabsan daryeelka xoolaha iyo suuq-geynta.
Gumaysigu wuu carqaladeeyay qaar ka mid ah dhaqamadan, balse Soomaalidu waxay awoodeen inay ka adkaadaan xaddidaadahaas.
Dhaqanka ayaa noqday aalad xoojinaysa aqoonsiga iyo midnimada bulshada.
Gunaanad
Taariikhda gumaysiga Soomaaliya waa mid murugo leh, balse sidoo kale waxay muujinaysaa adkeysiga iyo hidaha Soomaaliyeed. Dhaqanka Soomaaliyeed ayaa weli hodan ah, wuxuuna jiilalka cusub siinayaa faham qoto dheer oo ku saabsan asal ahaan, hidde, iyo suugaanta. Ilaalinta dhaqanka iyo xafidaadda taariikhda gumaysiga waxay muhiim u tahay in la fahmo halka aan ka nimid iyo sida aan u horumarin karno mustaqbalka.
Dhaqanka, suugaanta, iyo fanka ayaa noqday qalab ay Soomaalidu ku xafidaan aqoonta, hidaha, iyo hiddaha qaranka, waxaana loo baahan yahay in la sii wado dadaalkaas si jiilasha cusub ay u fahmaan qiyamka, asal ahaan, iyo midnimada bulshada.Dhaqanka Bulshada: Qaybo ka mid ah dhaqanka xoolo-dhaqatada iyo hidaha ayaa hoos u dhacay, gaar ahaan magaalooyinka gumaystayaasha.
