Sheeko-xariiro
Sheeko-xariiro (ama Sheeko-xariir) waa suugaan ama sheekooyin hidde ah oo ka soo jeeda xilliyo aad u fog, kuwaas oo loogu talagalay in lagu madadaaliyo laguna barbaariyo carruurta iyo dadka waaweynba. Waxay qayb muhiim ah ka yihiin suugaanta afka (oral literature) ee dadka Soomaaliyeed.Haddii aan si kooban u qeexno, waa kuwan sifooyinka ugu waaweyn ee lagu […]
Daraasad Mug Leh oo ku Saabsan Maahmaahyada Soomaaliyeed
1. Xoolaha iyo Deegaanka ee Murtida Soomaaliyeed Maahmaahyada Soomaaliyeed waxay si weyn u adeegsadaan xoolaha iyo xayawaanka duurjoogta ah si ay tusaale ugu bixiyaan dabeecadaha dadka. Tani waxay muujinaysaa sida bulshadu ula qabsatay deegaankeedii reer-miyi iyo sida ay ula socoto dhaqdhaqaaqa xayawaanka. 1.1. Geela iyo Awrka Geela oo ah hantida ugu qaalisan Soomaalida wuxuu ku […]
Daraasad Mug Leh oo ku Saabsan Maahmaahyada Soomaaliyeed
part:2 4. Xiriirka Bulshada iyo Xuquuqda Deriska Bulshada Soomaaliyeed waa mid ku dhisnayd nidaamka iskaashiga, iyadoo derisku leeyahay xuquuq weyn oo inta badan ka sarraysa xitaa xiriirka qaraabada fog. Maahmaahda caanka ah ee “Oodi ab ka dhow” waxay ina tusaysaa xuquuqda derisku isku leeyihiin iyo sida ay isugu xiran yihiin ee ay isaga warhayaan xaalad […]
Daraasad Mug Leh oo ku Saabsan Maahmaahyada Soomaaliyeed
Daraasad Mug Leh oo ku Saabsan Maahmaahyada Soomaaliyeed part:1 Maahmaahdu waa lafdhabarta suugaanta iyo dhaqanka Soomaaliyeed, iyadoo u adeegta sidii kayd weyn oo ay ku urursan tahay xikmadda, khibradda, iyo falsafadda dadka Soomaaliyeed ay soo marayeen qarniyo badan. Sida ay tilmaamayaan cilmi-baarisyo kala duwan, murtidu waa qalabka ugu xooggan ee loo adeegsado isgaarsiinta bulshada dhexdeeda, […]
Hees-hawleedka
Heesaha hiddaha iyo dhaqanka ee loo yaqaan Hees-hawleedka, gaar ahaan kuwa loogu heeso lo’da, waa qayb lama huraan ah oo ka mid ah suugaanta Soomaaliyeed. Heesahan looma tiriyo kaliya maaweelo, balse waa hab lagu xiriiriyo xoolaha iyo dhaqashadooda, lagunana dhiirigeliyo qofka hawsha haya.Halkan waxaan kuugu diyaariyey maqaal dhammaystiran oo ku saabsan hees-hawleedka lo’da, kaas oo […]
Hordhac
HordhacDhaqanku waa astaanta koowaad ee lagu garto dadnimada iyo jiritaanka umad kasta. Soomaalidu, oo ah dad leh taariikh fac weyn oo ku qotonta ilbaxnimo iyo suugaan, waxay horumariyeen hab-lebis u gaar ah oo ka turjumaya deegaanka, diinta, iyo quruxda dabiiciga ah. Dharka hidaha iyo dhaqanku ma ahan oo kaliya maro jirka lagu qariyo, balse waa […]
Gabayga Dardaaran
Gabayga “Dardaaran” – Dhaxalka Suugaaneed ee Sayid Maxamed Cabdulle Xasan Gabayga “Dardaaran” waa mid ka mid ah gabayadii ugu miisaanka cuslaa uguna saamaynta badnaa ee ka soo baxay suugaanta Soomaaliyeed. Waxaa tiriyey halyeygii Soomaaliyeed Sayid Maxamed Cabdulle Xasan, wuxuuna gabaygani noqday fariin taariikhi ah oo xambaarsan wacyigelin, dardaaran iyo halgan diimeed iyo mid waddaniyadeed. Yaa […]
SHEEKO XARIIROOYIN SOOMAALIYEED
Suuganta aan qorrayno ee soomaaliyeed qaarkeed waxay ku saabsan tahay dadqalato, waxaana lagu maaweeliyaa carruurta yaryar siiba ku wa bulshada reer miyiga ah. Sheekooyinkaasi waxay tusayaan dadqalatooyin rag iyo haweenba leh, sida Dhagdheer, Duule, Miidaan oo haween ahaa, iyo Buraale,Raane iyo kua kale oo rag ahaa.Waagii inanta ahayd Dhagdheer way qurux badnaan jirtay, qof Samir […]
Heesta Hawleed kebeda,aloolka riyaha,idaha,maqasha
Heesta kabeda Xaabsatoy kabadeey xadhigma reebay, allow bilisxilkeedqariyey Xaabada tiil bay iga iga xambartayeey, allow bilis xil keedqariyey Geedba geedka udheer laga garcayeey , galool mudhay mulaxdiyey Geesi geelkeniyo, gabadh diirta galool logu daahaye Naagta kabadalaheey,kaalindaraneey,adaankaydba siidhiganeey. Koronkor cuni mayno kariba mayne Baranbashareeyay buulshareerey ma maanta bankaa helayeey. Saaxil laga keenyey wada sujuriyeey. Siyaab aqalka […]
Heesaha Geela
Heesaha geela waa qayb muhiim ah oo ka mid ah suugaanta iyo dhaqanka Soomaaliyeed, gaar ahaan marka la eego dhaqanka reer guuraaga. Geelu wuxuu leeyahay qiime weyn oo dhaqan, dhaqaale, iyo nololeed. Waxaa jira heeso badan oo lagu amaano geela ama lagu muujiyo xiriirka qotoda dheer ee dadka Soomaaliyeed la leeyihiin xoolahaasi. Heesahaasi waxaa lagu […]
