Agabka Hidaha iyo Dhaqanka

Hordhac: Qiimaha Agabka HiddahaAgabka Hidaha iyo Dhaqanka
Dhaqanka Soomaaliyeed waa mid hodan ku ah agab iyo qalabyo kala duwan oo laga soo dhex dhaxlay jiilal badan. Agabkaas oo laga farsameeyo waxyaabaha dabiiciga ah ee deegaanka laga helo, sida haragga xoolaha, dhirta, iyo dhoobada, ayaa ahaa laf-dhabarta nolosha miyiga. Mareegta DhaqanDhawr waxay halkan ku soo bandhigaysaa qaar ka mid ah agabka ugu muhiimsan ee maanta u baahan in la dhowro laguna faano, maadaama ay qayb ka yihiin aqoonsigeena dadnimo iyo nuxurka mareegtayada.

1. Haan: Weelka Caanaha iyo Kaydintadhaqandhawr.com
   Haantu waa mid ka mid ah agabka ugu muhiimsan ee reer miyiga Soomaaliyeed. Waxa loogu talagalay in lagu kaydiyo caanaha, waxaana laga soo sameeyaa xididdada geedaha qaarkood oo si farshaxanimo leh loo tidco. Haantu waxay u qaybsantaa dhowr nooc oo ay ka mid yihiin Gane, oo ah haanta ugu weyn, iyo Kabaal.

• Faa’iidada Caafimaad: Haantu waxay caanaha ka ilaalisaa inay dhakhso u xumaadaan, iyadoo siinaysa caraf gaar ah oo la yiraahdo “qiic” kaas oo ka yimaada geedaha loo isticmaalo asalka.
• Habka loo diyaariyo: Waxaa la mariyaa oogo (qiic) si loo dilo jeermiska, loona hubiyo in caanuhu ay sii jiri karaan muddo dheer iyagoon isbeddelin dhadhankoodu.

1. Kebed: Dharka Guriga iyo Qurxinta Aqalka
   Kebeddu waa agab aad u qurux badan oo ay tidcaan haweenka Soomaaliyeed, waxayna u baahan tahay samir iyo farsamo sare. Waxaa loo isticmaalaa in lagu dedao aqalka soomaaliga ah si looga ilaaliyo qabowga iyo kulaylka. Kebeddu waxay calaamad u tahay adkaysiga iyo kartida haweenka Soomaaliyeed ee xagga farshaxanka. Waxaa lagu tixaa midabo kala duwan oo laga soo saaro dhirta dabiiciga ah, kuwaas oo ka turjumaya quruxda deegaanka iyo bilicda aqal-soomaaliga. Markaad eegto kebedda, waxaad arkaysaa taariikh qoran oo aan erayo u baahnayn.

2.Sati iyo Masalle: Dhulka lagu Fadhiisto iyo Cibaadada
Satiga iyo Masalluhu waa qalab laga sameeyo cawska ama calatiga, waxayna tusaale u yihiin sida Soomaalidu u dhex gashay dabeecadda. Satiga waxaa loo isticmaalaa in lagu fadhiisto ama lagu seexdo, halka masalluhu uu yahay kan loo isticmaalo cibaadada iyo salaadda.

• Agabka deegaanka: Agabkan wuxuu muujinayaa sida Soomaalidu ay u isticmaali jireen wax kasta oo dabiici ah si ay u fududeeyaan noloshooda maalin laha ah.
• Nadaafadda: Masalluhu waa mid fudud oo si sahlan loo qaadan karo, taas oo muujinaysa nolosha reer guuraaga ee ku dhisnayd safarka iyo guur-guurka joogtada ah.

1. Dhiil: Weelka lagu Lulo Caanaha iyo Soo-saarka Subagga
   Dhiishu waxay u egtahay Haanta laakiin way ka yar tahay, waxaana inta badan loo isticmaalaa in lagu lulo caanaha si looga soo saaro subagga. Subagga laga helo dhiisha, oo loo yaqaano Subag madi, waa mid aad u caafimaad badan, waxaana loo isticmaalaa cuntooyinka iyo daawaynta nabarrada qaarkood. Isticmaalka dhiisha waxay qayb weyn ka tahay hiddaha lagu yaqaanno xoolo-dhaqatada, waxayna muujinaysaa sida dadka Soomaaliyeed ay u aqoonsadeen farsamada kiimikada dabiiciga ah ee lagu kala saaro baruurta iyo caanaha.
2. Barkin: Raaxada iyo Hurdada Dhaqanka
   Barkinta dhaqanka ee Soomaalida, oo mararka qaar loo yaqaanno Hadhime, waxaa laga sameeyaa qori la qoray oo aad u fudud. Waxaa loogu talagalay inay qoorta u qabato qofka seexanaya si uusan madaxu dhulka ugu dhicin, gaar ahaan raggii lahaa timaha waaweyn (Guudka) si aysan u kharribmin. In kasta oo ay u muuqato mid adag, haddana reer miyigu waxay u arkaan inay tahay mid caafimaadka u fiican oo aan keenin xanuunada qoorta, maadaama ay toosiso laf-dhabarta qoorta xilliga hurdada.

6. Sibraar iyo Koor: Agabka Safarka iyo Xoolaha
   Sibraarku waa weel laga sameeyo haragga xoolaha (badanaa ariga), waxaana loo isticmaalaa in biyaha lagu qaato xilliga safarka dheer. Biyaha ku jira sibraarku mar walba waa kuwo qabow, xitaa haddii qorraxdu kulushahay. Dhanka kale, Koorta waa qalab alwaax ah oo loo xiro awrta ama geela si loo ogaado meesha ay joogaan. Dhawaqa koorta wuxuu leeyahay laxan gaar ah oo ninka geel-jirka ah uu ka garan karo geelgiisa kuwa kale.
7. Faa’iidada Casriyeynta iyo Dhaqaalaha Hiddaha
   Maanta, iyadoo lagu jiro qarniga 21-aad, waxaa muhiim ah inaan agabkan u beddelno kuwo loo isticmaali karo dalxiiska iyo qurxinta guryaha casriga ah. Mareegta Dhaqandhawr.com waxay dhiirigelinaysaa in dhalinyaradu ay bartaan farsamadan si aysan u dhummuin aqoontii ay awoowayaasheen u lahaayeen deegaanka. Markaad booqato matxafyada ama aad guryahaaga dhigto agabkan, waxaad kor u qaadaysaa aqoonsigaaga Soomaalinimo. Sidoo kale, ganacsiga agabka hiddaha wuxuu fursad shaqo u abuuri karaa kumanaan farsamo-yaqaano ah oo ku nool dhulka Soomaaliyeed.
   Gunaanad: Ilaalinta Dhaxalka Jiilasha Soo Socda
   Agabka hiddaha iyo dhaqanku maaha kaliya waxyaabo hore loo isticmaali jiray, balse waa xusuusta iyo taariikhda quruun dhan. Haddii aan dhowrno qalabkan, waxaan dhowraynaa jiritaankeena. Waxaan ku dhiirigelinaynaa akhristayaasha DhaqanDhawr inay qayb ka noqdaan ilaalinta dhaxalkan qiimaha leh. Inaad wax ka qorto ama aad akhrisato maqaalladan waxay gacan ka geysaneysaa in hiddaha Soomaaliyeed uu noqdo mid dunida laga yaqaano.