Saylac: Halkii ay Ilbaxnimadu ka Bilaabantay geeska afrika islamkuna kasoo galay
Horta, haddii aad maqasho magaca “Saylac”, maxaa maskaxdaada ku soo dhaca? Miyay kuu muuqataa magaalo qadiimi ah oo darbiyaheedii dhisnaa ay dhismihii badda iyo dabaysha cusbadu waxyeello u geysteen? Mise waxaad sawiranaysaa xaruntii weynayd ee ilbaxnimada, ganacsiga, iyo diinta ee Geeska Afrika?
Runta haddii laga hadlo, Saylac ma aha oo kaliya magaalo ku taal xadka u dhexeeya Somaliland iyo Jabuuti. Waa xusuus-qorka qarsoon ee taariikhda Soomaaliyeed. Waa meesha uu ka soo bilowday dhiigga iyo hiddaha aan maanta ku faanno. Maanta, waxaan doonayaa inaan kugu kaxeeyo socod dheer oo aan dib ugu laabanayno boqolaal sano, si aan u ogaano sababta Saylac ay u tahay “Hooyada Magaalooyinka Geeska”.
1. Magacii Hore ee saylac maxaa la odhan jiray?
Aynu dib u milicsanno xilli aad u fog, laga yaabaa 2,000 oo sano ka hor. Saylac, oo xilligaas loogu yeeri jiray “Avalites”, waxay ahayd meesha ay dunidu ka taqaanay dhulka Soomaalida. Bal qiyaas, maraakiib ka imaanaysa Giriigga, Roomaanka, Hindida, iyo Shiinaha oo saf ugu jira inay ku soo xidhaan dekadda Saylac.
Maxay rabeen? Ma ahayn kaliya inay alaab is dhaafsadaan. Waxay u socdeen fooxa, xabajida, iyo muryada—oo xilligaas ka qaalisanaa dahabka. Saylac ma ahayn meel cidla ah, waxay ahayd xarun caalami ah (Cosmopolitan). Dadka reer Saylac waxay ahaayeen dad dilaaliin ah oo caalami ah, oo yaqaanay luuqado badan, tana waxay muujinaysaa in Soomaalidu ay waligeedba qayb ka ahayd nidaamka caalamiga ah ee ganacsiga.
2. Rugtii Nuurka: Masjidka Labada Qiblo
Haddii ay jiraan qodob aan marnaba laga gudbi karin marka laga sheekaynayo Saylac, waa doorkeedii faafinta Islaamka. Ma ogtahay in Islaamku uu Saylac soo gaaray iyadoo asxaabtii Nebiga (NNKH) ay wali nool yihiin?
Halkaas waxaa ku yaalla **Masjidka Labada Qiblo (Masjid al-Qiblatayn) **. Magaca kaliya ayaa kuu sheegaya taariikhda. Waa masajid dhismihiisii hore uu lahaa laba jihood: mid ku jeeda dhinaca Qudus iyo mid ku jeeda dhinaca Maka. Tani waxay caddayn u tahay in dadka reer Saylac ay Islaameen xilli aad u horreeya, ka hor intaan qiblada xitaa loo beddelin dhinaca Kacbada. Saylac ma ahayn oo kaliya meel laga ganacsado, waxay ahayd albaabka uu nuurka diinta ka soo galay qaaradda Afrika oo dhan. Markaad dhex marto burburka masajidkaas, waxaad dareemaysaa ruuxda dadkii halkaas ku tukan jiray 1,400 oo sano ka hor.
3. Saldanaddii Cadal: Xilligii Geesinimada
Aynu u soo dhaqaaqno xilliyadii dhexe, gaar ahaan qarnigii 14-aad ilaa 16-aad. Tani waa xilligii Saylac ay gaartay halkii ugu sarreysay ee awoodda. Waxay ahayd caasimaddii Saldanadda Cadal.
Halkan waxaa ka soo dhex baxay rag magacoodu dunida gilgilay, kii ugu caansanaana uu ahaa Imaam Axmed Ibraahim Al-Qaasi (Axmed Guray). Saylac waxay ahayd xarunta laga ageism difaaca dhulka iyo diinta. Ciidanka Cadal waxay ahaayeen kuwo abaabulan, oo isticmaali jiray farsamooyin dagaal oo casri ah xilligaas. Saylac xilligaas waxay ahayd magaalada ugu quruxda badan Geeska Afrika; guryo dhaadheer oo cad-cad, jidad qurxoon, iyo culimo diineed oo adduunka dacaladiisa looga yimaado. Waa xilli taariikhdu ay xustay in calanka Soomaaliyeed/Islaamiga ah uu aad u sarreeyay.
4. Naqshadda iyo Quruxda “Magaalada Cad”
Mid ka mid ah waxyaabaha dadka la yaabka geliya waa sida Saylac loo dhisay. Maadaama ay badda ku taal, dadku ma isticmaalin lebenka caadiga ah, ee waxay isticmaaleen Dhagax-Badeedka (Coral Stone). Guryaha Saylac waxay lahaayeen balakoonno dhaadheer iyo daaqado waaweyn oo u oggolaanaya neecawda badda inay gudaha u gasho.
Magaaladu waxay u muuqan jirtay mid cad oo dhalaalaysa marka laga soo eego dhinaca badda. Waxay ahayd magaalo aqooneed; waxaa ku yaallay maktabado iyo goobo lagu barto xiddigiska, shareecada, iyo suugaanta. Qofka reer Saylac ma ahayn qof kaliya xoolo raac ah, wuxuu ahaa qof “Uraban” ah ama magaalay oo ilbaxnimada dunida kale la socda. Markaad maanta dhex istaagto burburka guryahaas, waxaad dhex arkaysaa farsamadii gacanta iyo xariifnimadii dadkeenii hore.
5. Saylac Maanta: Farriin ku socota jiilka cusub
Waa dhab, markaad maanta eegto Saylac, waxaa laga yaabaa inaad murugooto. Burburka dhismaha, saamaynta badda, iyo dayacaadda ayaa ka muuqata. Laakiin, Saylac ma dhiman. Ruuxda magaaladu waxay ku dhex jirta qof kasta oo Soomaali ah oo dareensan qiimaha dhaxalkiisa.
Saylac waxay inoo tahay cashar weyn: (Haddii aadan aqoon meesha aad ka timid, ma garan kartid meesha aad u socoto). Waa inaan dib u eegnaa Saylac, ma aha oo kaliya meel taariikhi ah, ee waa fursad weyn oo dhinaca dalxiiska, aqoonta, iyo dhaqaalaha ah. Inaan ilaalino hiddaha Saylac waa inaan ilaalino aqoonsigayaga (identity).
Gunaanad: Saylac waa hooyadii ganacsiga, diinta, iyo dawladnimada Soomaaliyeed. Waa muraayadda nuxurka nolosheenna. Marka xigta ee aad maqasho magacaas, xusuuso inaad tahay farac ka yimid ilbaxnimo weyn oo dunida wax bartay.
–
